In ‘veelschrijver’ is noch gjin folleskriuwer!

febrewaris 24, 2012 11:56

Sjoch ris nei it neikommende rychje wurden út it Hollânsk:
Veelbetekenend
Veelschrijver
Veelvoud
Veelvormig

Set se noris stik foar stik letterlik oer yn it Frysk:
*Follebetsjuttend
*Folleskriuwer
*Follefâld
*Follefoarmich

Au, au, dat docht in minske sear oan ‘e earen. Dêrom ha ik mar in stjer foar al dy minne wurden set. It sil jim dúdlik wêze: it Hollânsk hat gearstallingen mei veel-, mar it Frysk hat gjin gearstallingen mei folle-. Wat dat oanbelanget liket it Frysk ek wol op it Ingelsk, dat ek net rij is mei gearstallingen mei much, de wjergader fan folle en veel:
*Much meaning
*Much writer
*Muchfold
*Much foarmy

It Dútsk hat wol wer in protte gearstallingen mei viel:
Vielbedeutend
Vielschreiber
Vielfache
Vielförmig

Fansels, ik ha de foarbylden mei sin keazen. Fansels, it Ingelsk hat in hiel oar wurd (much / many) foar in grutte hoemannichte (“hoeveelheid”) as it Hollânsk, it Dútsk en it Frysk. Mar as wy sjogge nei de gearstallingen mei it wurd dat in grutte hoemannichte oantsjut, dan misse dy it Frysk. Yn it Ingelsk komme se inkeldris foar, wylst se yn it Hollânsk en it Dútsk hiel gewoan binne.

Om gearstallingen lykas veelzeggend oer te setten moat men yn it Frysk gauris in sintsje brûke mei in protte of hiel wat deryn:
Veelzeggende cijfers              Sifers dy’t hiel wat sizze
Een veeleisende baas            In baas dy’t in protte fan jin ferget

Yn guon gefallen is it ek mooglik en brûk in gearstalling mei mear-:
Een veelkoppig monster       In mearkoppich meunster
Veelwijverij                               Mearwiverij
Een veelzijdig man                 In mearsidich man, of sels, in alsidich man
Veelgodendom                        Meargoaderij

Mear witte oer dit ferskynsel? Ik ha der sels (as ik it frij nimme mei) in wittenskiplik artikel oer skreaun, dat te finen is yn It Beaken (2010: 55 en fierder), it blêd fan ‘e Fryske Akademy. It is yn te sjen op Tresoar, of op ynternet.

Eric Hoekstra, Fryske Akademy

febrewaris 24, 2012 11:56